Khơi dậy sức hút du lịch làng nghề

Làng nghề không chỉ là nơi lưu giữ giá trị truyền thống, mà còn có thể trở thành nguồn lực quan trọng của du lịch nếu được khai thác đúng cách.
  Hơn 40 du khách quốc tế vừa về thôn Cúc Bồ, xã Khúc Thừa Dụ để tham quan, trải nghiệm đời sống nông thôn, tìm hiểu làng nghề mộc truyền thống và dâng hương tại Đền thờ Khúc Thừa Dụ. Du khách quốc tế đến Cúc Bồ không chỉ để “xem” một làng quê. Họ đến để “cảm nhận” không gian sống. Những thứ tưởng như rất đỗi bình thường với người địa phương lại trở thành trải nghiệm quý giá đối với du khách quốc tế.

Trong bối cảnh thành phố đang hoàn thiện Đề án phát triển du lịch đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, với mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn thì việc tìm kiếm những sản phẩm mang bản sắc riêng rất cần thiết. Nếu du lịch biển tạo nên diện mạo, du lịch đô thị mang lại sức sống, thì du lịch làng nghề chính là chiều sâu, làm nên bản sắc và sức cạnh tranh dài hạn cho du lịch thành phố.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào thực tế rằng không phải làng nghề nào cũng sẵn sàng làm du lịch. Nhiều nơi vẫn gặp khó khăn về đầu ra sản phẩm, áp lực cạnh tranh và thiếu hụt lao động trẻ. Không gian làng nghề ngày càng thu hẹp, sản xuất còn manh mún, vấn đề môi trường chưa được bảo đảm. Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, việc phát triển du lịch dễ rơi vào tình trạng tự phát, thiếu bền vững và chỉ thu hút được sự quan tâm nhất thời của du khách.

Thành phố hiện có 78 làng nghề được công nhận, với hơn 26.000 lao động đang làm việc ổn định. Những con số ấy cho thấy nguồn lực không nhỏ của kinh tế nông thôn. Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở chỗ, mỗi làng nghề là “kho dữ liệu sống” về văn hóa, lịch sử và tri thức dân gian. Nếu biết khai thác đúng cách, đây chính là nền tảng để hình thành những sản phẩm du lịch khác biệt, điều mà không phải địa phương nào cũng có.

Vấn đề đặt ra là khai thác thế nào để làng nghề không chỉ thu hút khách đến mà còn giữ chân họ và khiến họ muốn quay trở lại. Thực tế cho thấy, du lịch làng nghề không thể chỉ dừng ở việc tham quan và mua sắm. Điều quan trọng hơn là xây dựng được những trải nghiệm trọn vẹn, để du khách được xem, nghe, chạm và trực tiếp tham gia vào các hoạt động, qua đó cảm nhận sâu sắc giá trị của làng nghề.

Muốn làm được điều đó, trước hết cần “tổ chức lại” chính không gian làng nghề. Sản xuất và đón khách phải được sắp xếp hài hòa, tránh tình trạng lộn xộn, thiếu an toàn hoặc gây phản cảm. Những điểm dừng chân, khu trải nghiệm, khu trưng bày sản phẩm cần được định hình rõ ràng. Không cần hoành tráng, nhưng phải gọn gàng, có chủ đích và thân thiện với du khách.

Người dân làng nghề không chỉ là người làm nghề, mà cần trở thành “hướng dẫn viên” của chính mình. Một lời giới thiệu mộc mạc nhưng chân thật, một câu chuyện về gia đình, về lịch sử làng nghề, đôi khi có sức hút hơn bất kỳ bảng thông tin nào. Khi người dân chủ động tham gia, du lịch mới có hồn và có sức sống lâu dài.

Thực tế, không thiếu những mô hình có thể tham khảo. Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội) là ví dụ. Từ làng nghề truyền thống, Bát Tràng từng bước tổ chức lại không gian, hình thành khu trải nghiệm làm gốm, phát triển hệ thống cửa hàng, xây dựng điểm tham quan như nhà cổ, chợ gốm, bảo tàng. Du khách đến đây không chỉ mua gốm, mà còn ngồi xoay bàn, nặn đất, vẽ men, trở thành một phần của quá trình làm ra sản phẩm. Chính điều đó tạo nên sức hút bền vững, giúp Bát Tràng luôn nằm trong hành trình của nhiều tour du lịch.

Làng nghề khó có thể phát triển du lịch một cách hiệu quả nếu thiếu quy hoạch, hạ tầng và định hướng rõ ràng. Vì vậy, cần lựa chọn những làng nghề có điều kiện phù hợp để đầu tư xây dựng thành điểm du lịch, đồng thời hỗ trợ phát triển sản phẩm và kết nối với doanh nghiệp lữ hành. Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo kỹ năng làm du lịch, cũng như đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến để nâng cao sức hút và khả năng cạnh tranh.

Một điểm không thể bỏ qua là chuyển đổi số. Ngày nay, du khách tìm kiếm thông tin và lựa chọn điểm đến chủ yếu qua các nền tảng số. Nếu làng nghề không xuất hiện trên bản đồ số, không có câu chuyện được kể bằng hình ảnh, video, mạng xã hội rất khó tiếp cận khách, đặc biệt là khách quốc tế. Làm du lịch không chỉ là đón khách tại chỗ, mà còn là “đón khách từ xa”.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được “chất” của làng nghề. Du lịch có thể mang lại cơ hội, nhưng cũng có thể làm biến dạng nếu chạy theo thị hiếu một cách dễ dãi. Làng nghề chỉ thực sự hấp dẫn khi vẫn là chính nó, mộc mạc, chân thực, có chiều sâu.